Heraclitus (536-470 v. Chr.)

Net zoals Thales stelde Heraclitus veel belang in verandering. Alles bevindt zich in een toestand van flux, van verandering. Hij zag dat eigenlijk niets in de wereld van de ene op de andere minuut gelijk blijft. Daarover had hij het, toen hij zei dat je nooit tweemaal in dezelfde rivier kunt stappen.

Heraclitus zocht naar een grondstof om deze verandering te verklaren, en hij kwam tot de conclusie dat het vuur moest zijn. Heraclitus meende dat aarde, vuur en water de 3 belangrijkste elementen van de natuur waren. Vuur was daarbij het primaire element dat de andere 2 beheerste en modificeerde. Vuur ziet er stabiel uit, maar toch verandert het alles wat het aanraakt. 'Alle dingen zijn inwisselbaar tegen vuur en vuur tegen alle dingen... de transformaties van vuur zijn in de 1e plaats de zee; en de helft van de zee is aarde, de andere helft wervelwind.'

Hij zag de wereld als iets wat steeds opnieuw gemaakt en vernietigd wordt. Hij herkende ook in alles een logica - een soort kosmisch evenwicht. Hij begreep dat er zonder winter geen lente kon zijn, en dat er zonder het kwade niets was om het goede aan af te meten. Oorlog en conflict tussen tegengestelden zijn de eeuwige conditie van het universum.

Heraclitus veroordeelde zijn medeburgers van Ephesus als zo humorloos dat ze zichzelf zouden moeten ophangen en de stad zouden moeten laten besturen door de kinderen.
Heraclitus was een antagonist (= agressieve tegenstander) van het zuiverste water, hij bespotte Homerus en stelde dat hij weggejaagd en gegeseld had moeten worden en hij ging tekeer tegen de ideeën en intellectuele integriteit van zowel Pythagoras als Xenophanes en vele anderen.

Xenophanes van Colophon (570-475 v. Chr.)

Xenophanes vluchtte voor de Perzische oorlogen in Ionië (landstreek langs de westkust van Klein-Azië) naar Zuid-Italië en zwierf als dichter en vrijdenker lands de stadstaten van het oude Griekenland. Net als Thales bekritiseerde hij het homerische concept van antropomorfe goden. Xenophanes zei dat de goden van Homerus (dichter van de epische gedichten de Ilias en de Odyssee) alle immorele en verwerpelijke eigenschappen van de imperfecte mens bezaten en nauwelijks het object van verering konden zijn. In 1 van de eerste uitingen van cultuurrelativisme die we kennen, stelde Xenophanes dat de goden van Homerus niet meer waren dan een weerspiegeling van de homerische cultuur.

Hij zei: "De Ethiopiërs maken hun goden zwart en geven hen een platte neus; de Thraciërs zeggen dat ze blauwe ogen en rood haar hebben". Als ossen en paarden handen hadden en konden schilderen, zei Xenophanes, zouden ossen de goden ongetwijfeld als ossen afbeelden en paarden zouden hen als paarden schilderen. 

Hij  bekritiseerde ook de doctrine van de zielsverhuizing van Pythagoras en stak de draak met het idee dat een menselijke ziel in een ander dier terecht kon komen. Xenophanes had een vaag concept van een god, die 'in geen enkel opzicht in vorm of gedachte op de mens lijkt' en die 'alle dingen veroorzaakt door gedachten in zijn geest'.

Thales meende dat water het eerste principe van de natuurlijke fenomenen was, maar Xenophanes dacht aan modder. Xenophanes had namelijk de fossiele resten van zeedieren in de aarde gezien en dacht daarom dat de wereld periodiek opdroogde en zo terugkeerde naar de oorspronkelijke modderige staat, waardoor de levensvormen in de aarde vast kwamen te zitten en geconserveerd werden voordat het proces weer omkeerde.

Xenophanes was ook de eerste denker die anticipeerde op de waarschuwing van Socrates om voorzichtig te zijn met claims van zekere kennis. Filosofische zekerheden bestonden volgens Xenophanes niet, want zelfs als we bij toeval op de waarheid stuiten, is er geen enkele manier om zeker te weten dat de dingen zijn zoals we denken dat ze zijn. Toch maakt dat het filosofische onderzoek niet nutteloos, want door het aan het licht brengen van fouten in ons denken weten we in ieder geval wat niet het geval is, ook al weten we niet zeker wat wel het geval is. Dit idee heeft een moderne tegenhanger in de falsificatiemethode van Karl Popper.

Anaximander (610-546 v. Chr.)

Anaximander kwam net als Thales ook uit Milete. Hij dacht net als Thales dat er een grondstof was die de wereld bij elkaar hield. Maar hij was het er niet mee eens dat het zoiets gewoons was als water. Hij noemde het het 'onbepaalde', iets wat boven het materiële heelal uitging, maar van alles erin de bron was. Hij dacht dat de wereld eruitzag als een trommel en omgeven was door de onbepaalde oerstof.

Anaximander bedacht ook de theorie dat mensen waren voortgekomen uit vissen. Hij zag hoe kwetsbaar een pasgeboren baby was, hulpeloos zonder zijn ouders. Daarom moest de mens zich wel ergens uit ontwikkeld hebben, vond hij,

Hij tekende een kaart van de wereld en vond ook een zonnewijzer uit.

Thales van Milete (624-546 v. Chr.)

De eerste natuurwetenschapper en analytische filosoof in de geschiedenis van het westerse denken.

De wijze Thales woonde in Milete, een havenstad aan de kust van Klein-Azië (het huidige Turkije). Hij was een sterrenkundige en een expert in watermanagement. Hij voorspelde ooit een zonsverduistering die uitkwam.
Thales schijnt ook zakenman te zijn geweest. Hij zou een fortuin verdiend hebben door vlak voor een grote olijfoogst in oliepersen te investeren.

In zijn metafysica was water het eerste principe van het leven en de materiële wereld. Thales wist dat water vloeibaar, vast en gasvormig kon zijn. Om de veranderende werkelijkheid te verklaren bedacht hij dat water het basisbestandsdeel van de wereld moest zijn.
Thales zei dat de wereld als een houtblok dreef over eindeloos water. Aardbevingen waren volgens hem het gevolg van het dobberen van de aarde op de golven.

Thales was de eerste denker die probeerde de wereld te verklaren zonder zijn toevlucht te nemen tot de wil en de grillen van de antropomorfe, homerische goden. Hij probeerde de talrijke fenomenen die hij om zich heen zag te verklaren uit een gemeenschappelijk, onderliggend principe, een idee dat nog steeds populair is in de moderne wetenschappelijke methode. Hij zag dat in alles om hem heen een belangrijke levenskracht aanwezig was en dat 'alle dingen vol zijn van goden'. Thales zei dat God de geest van de wereld is.